دانشگاه شریف؛ ماجرای تجمع در دانشگاه های تهران در اسفند ۱۴۰۴

آغاز رویدادها؛ تقابل دو دیدگاه متفاوت در دانشگاه شریف

نخستین حضور دانشجویان در دانشگاه پس از وقفه تحصیلی و وقایع تلخ دی‌ماه، با چهلمین روز درگذشت جان‌باختگان این حوادث همزمان شد.

در همین راستا، تشکل‌های مختلف دانشجویی برنامه‌های متفاوتی را برای بزرگداشت این ایام تدارک دیده بودند که برای اطلاعات بیشتر از ماجرای دانشگاه شریف و دانشگا ها های تهران با آلفا لایف در ادامه همراه باشید.

در قلب این ماجرا، هیئت الزهرا (س) که از هیئت‌های مذهبی شناخته‌شده دانشگاه صنعتی شریف است، فراخوانی رسمی صادر کرد.

این هیئت از تمامی دانشجویان، اساتید و کارکنان دانشگاه دعوت کرد تا پس از اقامه نماز ظهر و عصر در مسجد دانشگاه گرد هم آیند.

هدف از این دعوت، برگزاری مراسمی آرام و معنوی برای بزرگداشت و عزاداری شهدای حوادث ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه بود.

اما در سوی دیگر دانشگاه، تحرکاتی کاملاً متفاوت در حال شکل‌گیری بود که مسیر اتفاقات آن روز را تغییر داد.

حوالی ساعت ۱۲ ظهر، جمعیتی متشکل از حدود ۲۰۰ نفر از دانشجویان، در محلی دیگر یعنی در محوطه میان ساختمان ابن‌سینا و ضلع شمالی ساختمان امور تغذیه (سلف دانشگاه) تجمع کردند.

این گروه با در دست داشتن تصاویری از جان‌باختگان حوادث اخیر، شمع‌هایی را به یاد آنها روشن کرده و در سکوت کامل ایستاده بودند.

پخش صدای موسیقی ملایمی که توسط معاونت فرهنگی دانشگاه تدارک دیده شده بود نیز با درخواست این دانشجویان قطع شد تا فضای سکوت مطلق بر این بخش از دانشگاه حاکم شود.

در این ساعات ابتدایی، بررسی دانشگاه شریف؛ ماجرای تجمع در دانشگاه های تهران در اسفند ۱۴۰۴ نشان‌دهنده دو اتمسفر کاملاً مجزا بود.

یک سو آماده‌سازی برای عزاداری در مسجد و سوی دیگر، تحصن سکوت در ضلع شمالی سلف.

هیچ‌کس در آن لحظات تصور نمی‌کرد که این سکوت، پیش‌درآمدی برای یکی از خشن‌ترین درگیری‌های دانشجویی در ترم جدید باشد.

شکسته شدن سکوت و کشیده شدن ماجرای تجمع در دانشگاه های تهران به خشونت

آرامش نسبی حاکم بر محوطه دانشگاه دوام چندانی نیافت و با طنین‌انداز شدن صدای اذان ظهر، ورق به طور کامل برگشت.

بر اساس گزارش‌های میدانی، همزمان با پخش نوای اذان در حیاط دانشگاه، گروهی از افراد حاضر در تجمع سکوت، رفتار خود را به یکباره تغییر دادند.

آنها با کف‌زنی، سوت کشیدن و ایجاد هیاهو، فضایی را رقم زدند که هیچ سنخیتی با هدف اولیه تجمع یعنی بزرگداشت جان‌باختگان نداشت.

در این لحظات بحرانی در دانشگاه شریف؛ ماجرای تجمع در دانشگاه های تهران در اسفند ۱۴۰۴، لیدرهای این تجمع حرکت خود را به سمت سردر اصلی دانشگاه آغاز کردند.

با تغییر مسیر این گروه، شعارهای ساختارشکنانه و رادیکال جایگزین سکوت اولیه شد.

این جمعیت در مسیر خود با گروهی از دانشجویان عضو انجمن‌های رسمی و بسیج دانشجویی روبرو شدند که برای شرکت در مراسم عزاداری مسجد آماده می‌شدند.

تقابل این دو جریان در خیابان اصلی دانشگاه، ابتدا با خشونت کلامی و سر دادن شعارهای تند علیه یکدیگر آغاز شد.

دانشجویان معترض شعارهایی نظیر «آزادی، آزادی»، «می‌جنگیم، می‌میریم، ایرانو پس می‌گیریم» و شعارهای حمایت از پهلوی سر دادند.

در مقابل، دانشجویان بسیجی نیز با شعارهایی چون «عزاداری اداشون، پهلوی مقتداشون» و «مرگ بر وطن‌فروش خائن» به این تحرکات واکنش نشان دادند.

“مسئله برخی از افراد حاضر در این تجمع اصلاً شهدا نبود. از همان ابتدا کار را با توهین و خشونت کلامی شروع کردند و با پرتاب سنگ و ابزار درگیری فضا را به آشوب کشیدند.” – نقل قول از یک دانشجوی حاضر در صحنه

متأسفانه کار در همین نقطه متوقف نشد و عبور از خشونت کلامی به درگیری فیزیکی، نقطه تاریک این روز بود.

استفاده از سلاح سرد (چاقو)، پرتاب سنگ، بطری، استفاده از باندهای صوتی، دمام‌زنی و درگیری‌های شدید فیزیکی باعث مجروح شدن تعدادی از دانشجویان شد.

شدت جراحات به حدی بود که دو نفر از دانشجویان برای مداوا به بیمارستان منتقل شدند و فضای آکادمیک به میدان جنگی کوچک تبدیل گردید.

واکنش تند مقامات به تنش در دانشگاه صنعتی شریف

با بالا گرفتن التهابات و به حاشیه کشیده شدن مراسمات، مقامات ارشد دانشگاه شخصاً وارد میدان شدند تا کنترل اوضاع را به دست بگیرند.

مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف، به همراه جمعی متشکل از ۱۰ الی ۱۵ نفر از اساتید و اعضای هیئت رئیسه در میان دو گروه درگیر حاضر شدند.

تلاش آنها ایجاد حلقه انسانی و پادرمیانی برای پایان دادن به پرتاب سنگ و درگیری‌های فیزیکی بود.

در بررسی ابعاد دانشگاه شریف؛ ماجرای تجمع در دانشگاه های تهران، سخنان رئیس دانشگاه در جمع دانشجویان بسیار قابل تأمل است.

وی با تاکید بر حفظ آرامش اظهار داشت که تمایل اکثریت دانشجویان، اساتید و سیستم مدیریتی، حفظ آموزش حضوری است.

او هشدار داد که رفتارهای غیرقانونی، توهین، تخریب و درگیری، مستقیماً به این هدف آسیب می‌زند و کار را برای باز ماندن درهای دانشگاه سخت می‌کند.

تجریشی در واکنش به رفتارهای رادیکال، به صراحت اعلام کرد که با افرادی که در محیط علمی دست به اقدامات غیرقانونی می‌زنند، برخورد جدی خواهد شد.

وی با اشاره به شرایط حساس کشور و حضور ناوهای آمریکایی در منطقه، خطاب به لیدرهای آشوب گفت که دشمن به دنبال تعطیلی کلاس‌ها و مجازی شدن آموزش است.

رئیس دانشگاه شریف تاکید کرد که در زمان جنگ تحمیلی نیز دانشگاه تعطیل نشد و امروز نیز مسیر آموزش با قدرت ادامه خواهد یافت.

برای کنترل اوضاع، تدابیر شدید امنیتی در ورودی‌ها و خروجی‌های دانشگاه وضع شد.

تردد به داخل دانشگاه به شدت محدود گردید و عبور و مرور تنها با ارائه کارت دانشجویی معتبر امکان‌پذیر بود.

با این وجود، تا ساعات پایانی روز، فضای دانشگاه همچنان ملتهب گزارش می‌شد و آثار تخریب و درگیری در گوشه و کنار محوطه به چشم می‌خورد.

بازتاب اعتراضات دوم اسفند در سایر مراکز علمی کشور

پرونده دانشگاه شریف؛ ماجرای تجمع در دانشگاه های تهران تنها محدود به یک دانشگاه نبود و ترکش‌های این روز پرالتهاب به سایر مراکز آموزش عالی نیز رسید.

دانشگاه صنعتی امیرکبیر یکی دیگر از کانون‌های اصلی این تجمعات بود که در آن، دانشجویان معترض با پوشش هماهنگ و لباس‌های یکدست سیاه ظاهر شدند.

بر اساس گزارش‌های «خبرنامه امیرکبیر»، در این دانشگاه نیز شعارهای ساختارشکنی نظیر «جاوید شاه» سر داده شد و فضای دانشگاه از روند عادی آموزشی خارج گردید.

در دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز تصاویر منتشر شده در فضای مجازی حاکی از شکل‌گیری تجمعات اعتراضی همزمان با دوم اسفند بود.

دانشجویان در این مرکز با سر دادن شعارهایی نظیر «دانشجو داد بزن، حقتو فریاد بزن» و «آزادی، آزادی»، سعی در همراهی با موج اعتراضات پایتخت داشتند.

این هماهنگی نسبی میان چند دانشگاه بزرگ، نشان از برنامه‌ریزی‌های قبلی برای تبدیل روز دوم ترم جدید به یک روز ملتهب داشت.

از سوی دیگر، دانشگاه شهید بهشتی شاهد نوع متفاوتی از اعتراضات بود که بیشتر در قالب تحصن مسالمت‌آمیز نمود پیدا کرد.

دانشجویان دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی این دانشگاه، به یاد «هادی فروغ»، فارغ‌التحصیل مقطع کارشناسی ارشد رشته تربیت بدنی و عضو سابق تیم بسکتبال دانشگاه که در اعتراضات ۱۸ دی همدان جان باخته بود، تحصن کردند.

آنها با قرار دادن تصاویر وی، یاد و خاطره این دانشجوی سابق را گرامی داشتند.

برخلاف سایر مراکز، گزارش‌ها نشان می‌دهد که مراسم مشابه در دانشگاه تهران بدون هیچ‌گونه تنش و چالشی برگزار شد.

در این دانشگاه، دانشجویان با برپایی دسته‌های عزاداری و سر دادن شعارهای ضدآمریکایی، مراسم چهلم جان‌باختگان را به شکلی کاملاً متفاوت و در آرامش مدیریت کردند.

موضع‌گیری قاطع وزارت علوم درباره دانشگاه شریف؛ ماجرای تجمع در دانشگاه های تهران

در پی اتفاقات تلخ رخ داده در اولین روز سال تحصیلی جدید، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری فوراً واکنش نشان داد.

محمدعلی دادگسترنیا، دستیار رسانه‌ای وزیر علوم و مدیر روابط عمومی این نهاد، توضیحات مفصلی پیرامون حواشی به وجود آمده ارائه کرد.

وی در بررسی دانشگاه شریف؛ ماجرای تجمع در دانشگاه های تهران، بر حفظ امنیت و آرامش فضای آکادمیک به عنوان خط قرمز وزارتخانه تاکید ورزید.

دادگسترنیا با اشاره به خواسته‌های پنهان برخی جریانات آشوب‌طلب، اعلام کرد که عده‌ای تمایل دارند دانشگاه‌ها بسته بمانند و سیستم آموزش به حالت مجازی بازگردد.

او با قاطعیت بیان کرد که وزارت علوم به کمک دانشجویان و سایر ذی‌نفعان، هرگز اجازه نخواهد داد که محیط‌های دانشگاهی ناامن شوند و بهانه به دست بدخواهان بیفتد.

وی حیات و پویایی دانشگاه را منوط به حضور فیزیکی دانشجویان در کلاس‌های درس دانست.

این مقام مسئول همچنین بر حق طبیعی همه گروه‌های دانشجویی برای سوگواری و ابراز عقیده تاکید کرد.

با این حال، او یادآور شد که عقل سلیم حکم می‌کند این حقوق به دور از هرگونه خشونت، درگیری و تخریب اموال عمومی پیگیری شود.

دادگسترنیا از دانشجویان خواست تا با تمرین عقلانیت، مدارا و رعایت ضوابط دانشگاهی، دگرپذیری و احترام به عقاید مخالف را در محیط علمی به نمایش بگذارند.

پیام اصلی وزارت علوم در این روز پرالتهاب کاملاً روشن بود: دانشگاه باید محل تمرین گفت‌وگو و رعایت حقوق یکدیگر باشد.

اقدامات سازمان‌یافته برای ایجاد دوقطبی، هدایت جمعیت به سمت خیابان‌ها و کلید زدن مجدد پروژه کشته‌سازی، با برخورد قانونی مواجه خواهد شد.

تاکید بر حضوری ماندن کلاس‌ها، مهم‌ترین استراتژی وزارت علوم برای مقابله با این التهابات برنامه‌ریزی‌شده بود.

تضاد روایت‌های رسانه‌ای از وقایع اخیر

یکی از جالب‌ترین ابعاد پرونده دانشگاه شریف؛ ماجرای تجمع در دانشگاه های تهران، نحوه بازتاب آن در رسانه‌های مختلف داخلی و خارجی بود.

خبرگزاری‌های رسمی داخل کشور نظیر صدا و سیما، تسنیم و خبرنامه دانشجویان، روایتی متمرکز بر «اقدامات ساختارشکنانه یک اقلیت تندرو» ارائه دادند.

این رسانه‌ها تاکید داشتند که گروهی با سوءاستفاده از احساسات عمومی و به بهانه عزاداری، قصد ملتهب کردن فضای دانشگاه و ایجاد درگیری با سلاح سرد را داشتند.

خبرگزاری تسنیم (نزدیک به سپاه پاسداران) صراحتاً به مصدومیت چند دانشجو بر اثر پرتاب سنگ و چاقوکشی اشاره کرد.

رسانه‌های داخلی همچنین به یک پارادوکس بزرگ در رفتار معترضان پرداختند؛ سکوت مطلق این جریانات در برابر جنایات دشمن، ترور مردم بی‌گناه و شبه‌کودتاهای اخیر.

این رسانه‌ها معتقدند هدف اصلی این لیدرها، دلسوزی برای جان‌باختگان نبوده، بلکه سوءاستفاده ابزاری از آن‌ها برای ایجاد دوقطبی در جامعه است.

در نقطه مقابل، رسانه‌های خارجی و شبکه‌های اجتماعی وابسته به جریانات اپوزیسیون، روایت کاملاً متفاوتی را مخابره کردند.

آنها با تقطیع ویدیوهای منتشر شده، تمرکز خود را بر شعارهای ضد حکومتی و درگیری نیروهای بسیج با دانشجویان معترض قرار دادند.

این رسانه‌ها تلاش کردند تا اقدامات خشونت‌آمیز لیدرهای تجمع را تحت عنوان «دفاع مشروع» توجیه کرده و مسئولیت التهابات را متوجه نهادهای رسمی دانشگاه کنند.

همچنین، برخی تحلیلگران رسانه‌ای به تغییر لحن و روایت رسانه‌های حکومتی در روزهای اخیر اشاره کردند.

به گفته آنان، نهادهایی که در روزهای ابتدایی حوادث دی‌ماه، معترضان را تروریست می‌خواندند، اکنون به برگزاری آیین‌های سوگواری برای آنان مجوز داده‌اند.

این تضاد روایت‌ها، شناسایی حقیقت کامل را در میان حجم انبوه اخبار ضدونقیض، برای مخاطب عام دشوار ساخته است.

نتیجه‌گیری

وقایع دوم اسفندماه در مراکز علمی کشور، به ویژه آنچه در دانشگاه شریف؛ ماجرای تجمع در دانشگاه های تهران در اسفند ۱۴۰۴ رخ داد، زنگ خطری جدی برای حفظ آرامش فضای آکادمیک بود.

تقابل دو دیدگاه کاملاً متفاوت، یکی با هدف عزاداری مذهبی و دیگری با رویکرد اعتراضات رادیکال سیاسی، به برخوردهای فیزیکی و استفاده از سلاح سرد منجر شد.

در این میان، نقش مدیریت دانشگاه‌ها و وزارت علوم در کنترل بحران و پافشاری بر حفظ آموزش حضوری، بسیار پررنگ و حیاتی ارزیابی می‌شود.

دانشگاه که باید مهد آزاداندیشی، گفت‌وگو و منطق باشد، در این روز قربانی احساسات هدایت‌شده و هیجانات زودگذر گردید.

امید است با هوشیاری جامعه دانشگاهی، دانشجویان و اساتید، از تکرار چنین حوادث تلخی در آینده جلوگیری شده و تمرکز نهادهای علمی به رسالت اصلی خود یعنی آموزش و پژوهش بازگردد.

سوالات متداول (FAQ)

۱. دلیل اصلی درگیری‌ها در دانشگاه شریف در روز دوم اسفند چه بود؟

دلیل اصلی این درگیری‌ها، تقابل گروهی از دانشجویان متحصن که شعارهای رادیکال و ساختارشکنانه سر می‌دادند با گروهی دیگر از دانشجویان و اعضای هیئت الزهرا بود که قصد برگزاری مراسم عزاداری در مسجد دانشگاه را داشتند.

۲. آیا تجمعات دانشجویی فقط مختص به دانشگاه شریف بود؟

خیر، علاوه بر دانشگاه شریف، تحرکات و تجمعات مشابهی در دانشگاه‌های صنعتی امیرکبیر، شهید بهشتی و علوم پزشکی مشهد نیز با شدت‌ها و رویکردهای متفاوت برگزار شد.

۳. واکنش رئیس دانشگاه شریف به استفاده از سلاح سرد در درگیری‌ها چه بود؟

مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه شریف با حضور در میان دانشجویان تاکید کرد که با هرگونه اقدام غیرقانونی، خشونت و تخریب به شدت برخورد خواهد شد و هدف دشمن را تعطیلی آموزش حضوری دانست.

۴. موضع رسمی وزارت علوم در قبال این حوادث چیست؟

وزارت علوم از طریق دستیار رسانه‌ای خود اعلام کرد که اجازه ناامن شدن محیط دانشگاه را نخواهد داد. این نهاد بر حفظ آموزش حضوری، تمرین مدارا و پرهیز از خشونت تاکید ویژه‌ای داشت.

۵. ماجرای تحصن در دانشگاه شهید بهشتی مرتبط با چه کسی بود؟

این تحصن در دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی به یاد «هادی فروغ»، فارغ‌التحصیل مقطع ارشد و عضو سابق تیم بسکتبال این دانشگاه که در حوادث ۱۸ دی در همدان جان باخته بود، برگزار شد.